१२१°C या समान तापमानावरही निर्जंतुकीकरणाच्या परिणामांमध्ये फरक का पडतो? — अन्न प्रक्रिया उद्योगात, उच्च-तापमान निर्जंतुकीकरणाबाबत अनेक कंपन्यांमध्ये एक सामान्य गैरसमज आहे:
"जर एखादे उत्पादन 121°C तापमानावर निर्जंतुक केले असेल, तर ते सुरक्षित असलेच पाहिजे." तथापि, प्रत्यक्ष उत्पादनात, खालील परिस्थिती वारंवार उद्भवते: 121°C याच तापमानावर निर्जंतुक केले असतानाही, काही उत्पादनांचे शेल्फ लाइफ 12 महिन्यांपेक्षा जास्त असते, तर इतरांमध्ये काही आठवड्यांतच पिशवी फुगणे, खवटपणा येणे किंवा सूक्ष्मजंतूंचा संसर्ग होण्यासारख्या समस्या निर्माण होतात.
असे का घडते? याचे उत्तर केवळ तापमानात नसून, अन्न निर्जंतुकीकरणातील एका महत्त्वपूर्ण मापदंडात आहे: F₀ मूल्य.
सारख्याच 121°C तापमानावरही निर्जंतुकीकरणाचे परिणाम वेगवेगळे का येतात?
निर्जंतुकीकरणाच्या परिस्थितींपैकी तापमान हा केवळ एक घटक आहे. सूक्ष्मजीवांच्या बाबतीत, त्यांच्या विनाशाची व्याप्ती खऱ्या अर्थाने पुढील गोष्टींवर अवलंबून असते:
तापमान आणि वेळेचा एकत्रित परिणाम.
| उत्पादन अ | १२१°C १० मिनिटांसाठी |
| उत्पादन बी | १२१°C ३० मिनिटांसाठी |
जरी दोन्ही उत्पादने समान कमाल तापमानापर्यंत पोहोचत असली तरी, त्यामुळे मिळणारा निर्जंतुकीकरणाचा परिणाम पूर्णपणे भिन्न असतो.
याचे कारण असे आहे की उत्पादन B मध्ये उच्च औष्णिक संहारकता असते, ज्यामुळे ते अधिक उष्णता-प्रतिरोधक सूक्ष्मजीवांना मारू शकते. म्हणून, अन्न उद्योगात, निर्जंतुकीकरणाची परिणामकारकता केवळ तापमानावरून नव्हे, तर F₀ मूल्यावरून मोजली जाते.
F₀ चे मूल्य काय आहे?
F₀ मूल्य (निर्जंतुकीकरण मूल्य) हे औष्णिक निर्जंतुकीकरणाच्या तीव्रतेचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त सूचक आहे.
121.1°C तापमानावर सूक्ष्मजीवांवर समतुल्य निर्जंतुकीकरण प्रभाव साधण्यासाठी लागणारा वेळ (मिनिटांमध्ये) म्हणून याची व्याख्या केली जाते.
F₀ चे मूल्य जेवढे जास्त, तेवढी निर्जंतुकीकरणाची तीव्रता जास्त.
| F_0=3 | 121.1°C तापमानावर 3 मिनिटांसाठी सतत निर्जंतुकीकरण करण्याच्या समतुल्य परिणाम दर्शवते. |
| F_0=8 | 121.1°C तापमानावर 8 मिनिटांसाठी सतत निर्जंतुकीकरण करण्याच्या समतुल्य परिणाम दर्शवते. |
पोस्ट करण्याची वेळ: जून-०८-२०२६